واقعه کربلا در اشعار مختومقلی فراغی شاعر شهیر ترکمن

 مختومقلی فراغی شاعر شهیر ترکمن از ارادتمندان اهل بیت است و به عاشورای حسینی در دیوانش زیاد پرداخته شده است.

به گزارش اسپی دژ ، به نقل از گلستان ما ، مختومقلی در تمامی اشعار خود 10 بار مستقیماً از کربلا یاد نموده است. این شاعر گاه مصیبت کشته شدن حسین و یارانش را چنان سنگین و سخت و مظلومانه می‌بیند که زبان شکوه و شکایت به درگاه خداوند متعال می‌گشاید واقعه کربلا در اشعار مختومقلی فراغی شاعر نامی وپدر ادبیات ترکمن

گناه‌ قیلدی‌ علی‌نینگ‌ اوغلی‌، ای‌ پروردگار

کربلا دشتینده‌ قیلدینگ‌ سن‌ آلارنی‌ خوار و زار پروردگارا! فرزند علی چه گناهی کرده بود

که آنها را در دشت کربلا خوار و زار کردی؟

و گاهی نیز به این دنیای فانی شخصیتی استعاری می دهد و به آن می تازد که چرا باعث شهادت امام حسین و یارانش در صحرای کربلا شده است:

حسن‌-حسین‌، عرشی‌-کرسی‌ گره‌گیم‌

کربلادا شهید اتدینگ‌ سن‌ دنیا تو ای دنیا! حسن ـ حسین را که از عرش و کرسی (از بین همه چیز) فقط او را می‌خواهم ، در کربلا شهید کردی.

و یا در شعری دیگر از ریخته شدن خون افراد زیادی از امت اسلام در کربلا شکوه می‌کند:

بیرنیچه‌ امت‌لار قانین‌

کربلادا دوکوپ‌ گچدی‌ خون چندین امت را

در کربلا به زمین ریخته‌اند

شاعر ترکمن به سرزمین کربلا ارزش زیادی می‌دهد:

مگر یوسف‌ دوشدی‌ چایا

جمالینگ‌ دییپ‌ باقام‌ آیا

عراق‌ زمین‌ کربلایا

باقام‌ یوسف‌ دیه‌-دیه تو گویی یوسف را در چاه کرده‌باشند ؛

به هوای دیدن جمالت ، به ماه می نگرم

و یوسف یوسف گویان

به کربلا در عراق چشم دوخته‌ام

این شاعر آزاده ، بر این عقیده است که کشته شدگان در کربلا را جز شهید نمی‌توان چیز دیگری نامید و می‌گوید که آیا به غیر از آنها شهید دیگری مگر می‌توان تصور نمود:

هر زاغ‌ و زغن‌دان‌ کبوتر اولماز

هر صحراده‌ یاتان‌ میت‌ بولارمی‌؟

کربلادان‌ غیری‌ شهید بولارمی‌؟

هر ساچین‌ اوسدورن‌ سید بولارمی‌؟

هر تلپک‌ گیین‌دن‌ قلندر اولماز هر زاغ و زغنی را نمی توان کبوتر نامید

آیا می توان هر آنکس را که در صحرا آرمیده ، مرده نامید؟

آیا غیر از آنها که در کربلا شهید شده‌اند ، می‌توان شهید نامید؟

آیا هر آن کس را که موهایش را بلند کرده ، می‌توان سید نامید؟

نمی توان هر کس را که کلاه پوشیده ، قلندر نامید.

مختومقلی در شعری ، از دیداری روحانی با حسن و حسین و دشت کربلا سخن گفته است:

کربلا دشتینده‌ جان‌ برگن‌ شهیدلر گیتدی‌لر

هم‌ حسن‌ بیرله‌ حسین‌، کربلانی‌ گوردوما من آنها را که در دشت کربلا شهید شدند

و حسن و حسین را و کربلا را دیده‌ام

امام حسین (ع) در اشعار مختومقلی

سومین امام تمامی مسلمین و دومین نوة رسول خدا (ص) و یکی از دو سرور جوانان اهل بهشت که مادرش فاطمة زهرا (س) دختر رسول الله (ص) بود ، حسین (ع) است. نام امام حسین 23 بار در دیوان مختومقلی تکرار شده است و این نشان دهندة اهمیتی است که این شاعر بزرگ به ایشان قائل است. مختومقلی حسن و حسین (علیهما سلام) را ماه و پرتو دین و مادرشان فاطمة زهرا (س) را شاه حوریان بهشت می‌داند :

حسن‌ حسین‌، دینینگ‌ انوری‌، ماهی‌

قانی‌ فاطمه‌ زهرا، حورلرینگ‌ شاهی‌

قدرت‌ بیلن‌ دوران‌ نور الهی‌

شیله‌ معجزات‌لار موندان‌ گچیپ‌دیر حسن و حسین ، ماه تابان دین هستند

فاطمة زهرا شاه حوریان بهشت است

اینها انوار الهی هستند که به قدرت خدا بوجود آمده‌اند.

آری ؛ این معجزات از این دنیا رفته‌اند

مختومقلی در یکی از شعرهایش جنگ امام حسین (ع) در کربلا را مبارزة وی در راه اسلام می‌داند:

بیزینگ‌ بیله‌ همدم‌ بولان‌

اسلام‌ اوچین‌ قیلیچ‌ اوران‌

کربلادا شهید بولان‌

اول‌ حسن‌، حسین‌ قانی‌؟ آن حسن و حسین

که همدم ما بودند

و به خاطر اسلام شمشیر زده‌اند

و در کربلا شهید شده‌اند ، کجایند؟

مختومقلی چنان جایگاهی برای شخصیت امام حسین قائل است که در شعری شفای دل بیمار و آشوبزدة خود را از حسن ، حسین ، علی و دیگر بزرگان و ائمه می‌خواهد:

اون‌ ایکی‌ امام‌، بیری‌-بیریندن‌ سرور

یدی‌ ولی‌، یاران‌ بولوپ‌، مدد بر

مشهد، قارا بابا، یا شیث‌ پیغامبر

حسن‌، حسین‌، شاهمردان‌، شفا بر! ای دوازده امام ، ای که یکی از دیگری سرورتر!

ای هفت نفر اولیاء ، همه به یاری هم!

ای مشهد (امام رضا) ، ای قره‌بابا ، ای حضرت شیث!

ای حسن ، ای‌حسین و ای شاهمردان ، شفایم ده!

شاعر بزرگ ترکمن در شعری دیگر ، ضمن مذمت دنیا و یادآوری ستمی که شمر و یزید بر امام حسین کرده‌اند ، از خداوند بخشایشگر خواسته است تا به حق امام حسین گناهانش را ببخشاید:

یالان‌ دنیا کیمه‌ بردی‌ وفانی‌

آخرتدا آنلار سورر صفانی‌

شمر ایله‌ اول‌ یزید بردی‌ جفانی‌

یا امام‌ حسینه‌ باغیشلا بیزنی‌ این دنیای دروغین به چه کسی وفا کرده؟

خدایا! به حق امام حسین که در آخرت ، در بهشت خواهد بود

به حق حسین که شمر و یزید بر او جفا کردند

ما را ببخش!

مختومقلی علاوه بر تکریم شخصیت والای امام حسین (ع) در همان شعر مشهور «باغیشلا بیزنی» در بارة شخصیت فاطمه زهرا (دختر پیامبر ، همسر حضرت علی و مادر امام حسین) نیز چنین بیتی سروده است :

فاطمه‌ زهرادیر آنینگ‌ انه‌سی‌

ذاتینده‌ بیر ذره‌ یوقدور گناه‌سی‌ مادرش فاطمة زهراست

آنکه ذره‌ای گناه در ذاتش وجود ندارد

ابیاتی که در زیر ذکر می شود ،‌ بی هیچ توضیحی نشانگر منزلتی است که شاعر ترکمن به امام حسن و امام حسین قائل است. بخش هایی از مرثیه‌ای با عنوان « حسن بیرله حسین» که مختومقلی در بارة این امامان سروده ، چنین است :

ابیات ترکمنی ترجمه

بیر خداییم‌نینگ‌ قولی‌دیر اول‌ حسن‌ بیرله‌ حسین‌

مصطفی‌نینگ‌ بلبلی‌ دیر اول‌ حسن‌ بیرله‌ حسین‌

باغ‌ رضوانینگ‌ گلی‌دیر اول‌ حسن‌ بیرله‌ حسین‌

اول‌ علی‌نینگ‌ ایکی‌ اوغلی‌دیر اول‌ حسن‌ بیرله‌ حسین‌

ایکی‌ دنیانینگ‌ گلی‌دیر اول‌ حسن‌ بیرله‌ حسین‌ بندگان خدای واحدند ، آن حسن و حسین

بلبل مصطفی هستند ، آن حسن و حسین

گل باغ رضوانند ، آن حسن و حسین

دو پسر علی هستند ، آن حسن و حسین

گل های دو جهانند ، آن حسن و حسین

نه‌ گناه‌ قیلدی‌ علی‌نینگ‌ اوغلی‌، ای‌ پروردگار

کربلا دشتینده‌ قیلدینگ‌ سن‌ آلارنی‌ خوار و زار

اول‌ حسن‌ بیر حسین‌ بیلسنگ‌ ایدی‌لر شاهسوار

اگنی‌گه‌ قالقان‌ سالیپ‌، الی‌گه‌ آلدی‌ ذوالفقار

ایکی‌ دنیانینگ‌ گلی‌دیر اول‌ حسن‌ بیرله‌ حسین‌ ای پروردگار! فرزند علی چه گناهی کرده بود

که آنها را در دشت کربلا خوار و زار نمودی ؟

آن حسن و حسین شهسوارانی بودند

حسین بود که سپر پوشید و ذوالفقار به دست گرفت

حسن و حسین گلهای دو جهان هستند

شمر معلون‌ پلید کسدی‌ حسینینگ‌ باشینی‌

تانگلا محشرده‌ گورر سیز (اول‌) فاطمه‌ گوز یاشینی‌

هم‌ یتیم‌ قیلدی‌ اوغول‌ - قیز هم‌ ینه‌ قارداشینی‌

هم‌ قارینداش‌ اوروغ‌ هم‌ ینه‌ (هم‌) یولداشینی‌

ایکی‌ دنیانینگ‌ گلی‌دیر اول‌ حسن‌ بیرله‌ حسین‌ شمر ملعون و پلید ، سر حسین را برید

در روز محشر اشک فاطمه را خواهید دید که جاری است

چونکه یتیم ماند از پسران و دختران و از داشتن برادر

و محروم شد از داشتن خویشان و نزدیکان و هم از همسرش.

گل های دو جهانند ، آن حسن و حسین

اول‌ حسین‌ گیردی‌ اوروش‌غا بیر خدانی‌ یاد ادیپ‌

هم‌ علی‌ اصغر اشیتیپ‌، نالا و فریاد ادیپ‌

شمر ملعون‌ کسدی‌ باشین‌ ظلم‌نی‌ بسیار ادیپ‌

اهلی‌ عالم‌ ییغلاشا دیر بیر خدانی‌ یاد ادیپ‌

ایکی‌ دنیانینگ‌ گلی‌دیر اول‌ حسن‌ بیرله‌ حسین‌ آن حسین با یاد خدای واحد ، به صحنة نبرد وارد شد

علی اصغر شنید و ناله و فریاد کرد

شمر ملعون ظلم بسیار نمود و سر از بدنش جدا کرد

تمام عالم ، خدای را یاد کرده و گریستند

گل های دو جهانند ، آن حسن و حسین

گر علی‌ بولسا ایدی‌، آندا برردی‌ دادینی‌

اول‌ پلیدلر قیلماغای‌ اردی‌ اوروش‌نینگ‌ دادینی‌

شیر دک‌ تارتار، اشیتگیل‌ بندانینگ‌ فریادینی‌

آدینگیز بو دنیاده‌ بو سیرلارینگ‌ بنیادینی‌

ایکی‌ دنیانینگ‌ گلی‌دیر اول‌ حسن‌ بیرله‌ حسین‌ اگر علی می‌بود ، دادش را می‌ستاند

آن پلیدها فریاد جنگ سر می‌دادند و داد و فریاد می‌کردند

آیا فریاد حسین را می شنوی که همچون شیری می‌غرد

بنیان اسرار این دنیا با نام آنها مرتبط است

گل های دو جهانند ، آن حسن و حسین

چهرة پلید یزید در شعر مختومقلی :

ترکمنها زشت‌ترین و قبیح‌ترین ناسزایی که به زبان می‌آورند ، عبارت «شمر» و «یزید» است. این دو عبارت در بین ترکمنها با زشتی ، پلشتی ، دغلکاری و هر آنچه منفی است ، مترادف می‌باشد. کسی نیست که ترکمن باشد و با شنیدن این عبارات به عنوان «ناسزا» چهره در هم نکشد و خشمگین نشود. به راستی این در بطن فرهنگ و عقیدة ترکمنها ریشه دوانده است.

مختومقلی یزید را فردی می داند که دین را انکار نمود و در شعری ، در لزوم وفای به عهد ، به شکلی شاعرانه ، آنرا که وفای به عهد نکند ، بدتر از یزیدی می‌داند که منکر دین شد:

هر کیم‌ تاپیلماسا آیدان‌ سوزوندن‌

دینه‌ منکر بولان‌ یزید یاغشی‌ دیر هر کس که وفای به عهد نکند

یزید که منکر دین شد ، از او بهتر است

به عبارتی می‌توان چنین گفت که شاعر برای نشان دادن درجة قباحت و زشتیِ وفا نکردن به عهد و پیمان ، به نماد زشت‌ترین و کریه‌ترین انسانها که یزید باشد اشاره نموده و گفته است آنکه وفای به عهد نکند از یزید هم بدتر است.

مختومقلی در شعری دیگر با کنایه‌ای بسیار شاعرانه ، «یزید» را در معنای کناییِ فردی بسیار فرصت طلب بکار می‌برد که اساس کارش بر سودجویی و منفعت طلبی است:

منکرلر جم‌ بولوپ‌ ییقدی‌ کعبه‌نی‌

یزید گیتدی‌ آغاچلارین‌ ساتماغا منکرها جمع شدند و کعبه را ویران کردند

و یزید رفت تا چوب‌های آن را بفروشد

و بالاخره در شعری دیگر ، شاعر ترکمن لعنت بر یزید می‌فرستد و در مشاعره با شاعری دیگر چنین می پرسد :

مختومقلی‌ حقه‌ قول‌، رسول‌ - امت‌

مومنه‌ شکر ادیپ‌، یزیده‌ لعنت‌

پیغامبر سروری‌ رسول‌ محمد

محمد هاچان‌ معراجه‌ گیدیپ‌دیر مختومقلی بندة حق ، رسول و امت است

شکر بر مؤمن و لعنت بر یزید. / انجمن شعر و ادب ترکمن میراث
/ 0 نظر / 32 بازدید